مجله 33 / 2016/11/05 / 15 مقاله
وضعیت تولید و نشر علم از نگاهی دیگر

جناب آقای دکتر سید حسن قاضی زاده هاشمی
وزیر محترم بهداشت درمان و آموزش پزشکی
سلام علیکم

پیرو مقاله ای که اخیرا توسط آقای ریچارد استون در مجله ساینس به چاپ رسیده است و در آن به موضوعاتی همچون کیفیت مقالات ایران و فروش پایان نامه و مقاله اشاره کرده است و همچنین فرمایشات مقام معظم رهبری در دیدار با نخبگان در مهرماه ۹۵، این نامه سعی می کند تا در ابتدا به معرفی جایگاه علمی ایران در منطقه و جهان بپردازد و بعد از مشخص کردن برخی آفت های پژوهش در ایران، راهکارهای غلبه بر آن آفت ها را نیز ارائه کند.

سیاست علم

ریچارد استون، روزنامه نگار علمی برجسته و سردبیر بخش بین المللی مجله ساینس که طی سفرهای خود به ایران و گفت و گوی مستقیم با برخی اساتید و چهره های علمی و مسوولان دولتی آشنایی نزدیکی با وضعیت علمی ایران دارد در تازه ترین گزارش خود درباره مسائل علمی ایران به بازار سیاه خرید و فروش پایان نامه و مقالات علمی در ایران پرداخته است؛ پدیده ای که به زعم وی می تواند به روند رشد علمی ایران آسیب بزند.

بازخوانی یک تراژدی : این دانشجوی‌دکتری برای دانشجویان پایان‌نامه می‌نویسد

روزنامه شهروند نوشت: برخی استادان دانشگاه، دانشجویانشان را به دلالان پایان‌نامه معرفی می‌کنند. قیمت پایان‌نامه از یک‌میلیون و ۵۰۰‌هزار تا ٢میلیون و ۳۰۰‌هزار تومان است.

چرا و چگونه؟

با گذری کوتاه در خیابان و کوچه های منتهی به میدان انقلاب با تراکت و پوسترهای تبلیغاتی رنگارنگی برخورد می کنی که این روزها مشخصه اصلی درو دیوار این مناطق مرکزی شهر شده است و آشکارا و بدون هیچ محدودیتی از فروش و انجام پایان نامه در کوتاه ترین مدت خبر می دهد.

پاسخی به مقاله ریچارد استون در ساینس

مطلب زیر ترجمه یک مقاله پاسخ یا Reply است که در پاسخ به مقاله اخیر ریچارد استون در همان نشریه ساینس منتشر شده است. نویسندگان این پاسخ عبارتند از:

محمد سعید رضایی زواره؛ زهره سادات ناجی و پیمان سلامتی

مسئولان عالی رتبه علوم فکری بی اندیشند:

ریچارد استون دبیرعلمی مجله”Science” تنها فردی نیست که از رسوایی اخلاق در نشر علوم در معتبرترین مجله علمی دنیا مقاله ای را منتشرمی‌کند. محققین داخلی و خارجی دیگری نیز در طی چند سال اخیر به کرات از این سرطان بدخیم که به جان علوم ایران افتاده است بارها مطالبی را بیان نموده اند. اما به راستی ریشه این بدخیمی کجاست ؟ دانشجو، استاد و یا مزدوران مقاله نویس

علت سنجی یک بیماری بدخیم

متاسفانه با خبرشدیم که در تعدادی از دانشگاه های کشور برخی افراد با عنوان میانی اجرایی و علمی شروع به تاسیس شرکت های خصوصی با عناوینی همچون “مقاله نویسی “،”پایان نامه نویسی”،”ادیت مقالات”، “ویرایش مقالات”،”قطار پژوهشی”، “خدمات آماری مقالات” و … نموده اند.

آسیب جدی و بزرگ بین المللی به جامعه علمی کشور

۵۸ مقاله نوشته شده توسط ۲۸۲ محقق ایرانی به دلیل جعل علمی و دستکاری در مقالات، توسط دو ناشر معتبر دنیا یعنی Springer و BioMed Central از هفت مجله علمی مردود اعلام شده و از نویسندگان پس گرفته شدند. ادیتور ارشد مجله Nature در آخرین مقاله خود (مورخه یک نوامبر ۲۰۱۶) پرده از این سرقت علمی برداشت که متاسفانه به گفته وی توسط “دانشمندان ایرانی” یا “Iranian Scientists” انجام شده است.

آیا مسیر درست را پیموده ایم؟

خبر کوتاه، گویا و تلخ بود بیانیه ای که در تاریخ ۱۱آبان ۱۳۹۵ در پایگاه خبری نشر”اسپرینگر نیچر”( Springer Nature)پخش شد از جمع آوری ۵۸ مقاله ی نوشته شده توسط ۲۸۲ محقق ساکن ایران از این نشریه خبر داد. براین اساس “بایومِد سنترال”(BMC) از این تاریخ ۲۸مقاله را از فهرست منتشره ی خود جمع آوری می کند. بایومد سنترال و اسپرینگر همچنین از بررسی موشکافانه ۴۹مقاله دیگر نیز خبر دادند. این دو سازمان علمی زیر نظر نشر”اسپرینگر نیچر” فعالیت می کنند. دلیل افشاگری و حذف این مقالات از نشریات فوق پیدا شدن مدارکی دال بر دزدی علمی(Plagiarism) و عوامل مشابه ذکر کرده اند بطوریکه ۷۰ درصد از مقالات بررسی شده این گروه در نشریه اسپرینگر حاکی از رتوشه کردن و دستکاریِ اطلاعات، بازنویسی و دزدی علمی است. همچنین سخنگوی بایومِد سنترال، امی بورک ویت، نشانه هایی را برای تأیید دزدی علمی ۹۳درصد این مقالات عنوان می کند.

تخریب هدفمند دانشمندان علمی ایران

طبق آخرین گزارش ارایه شده در سایت Scimago که به بررسی رتبه علمی و میزان مقالات تولید شده هر کشور می پردازد، ایران در جایگاه اول منطقه و قبل از ترکیه قرار گرفته است، بطوریکه مجموع تولیدات علمی ایران در سال ۲۰۱۵ ،  ۳۹۷۲۷ و مجموع تولیدات علمی کشور ترکیه ۳۹۲۷۵ مقاله بوده است.

آیا نهادهای نظارتی در این خصوص پاسخگو هستند؟

حاصل تعلل در مبارزه با بنگاه های مقاله و پایان نامه نویسی رسوایی دیگری را برای علوم کشور رقم زد. آذرماه سال ۱۳۹۴ لایحه مقابله با تقلب در آثار علمی از سوی دولت به مجلس ارسال شد که در آن به وضوح ارایه خدمات مقاله‌نویسی و پایان نامه نویسی جرم محسوب شده و برای مجرمین تا ۹ ماه حبس در نظر گرفته می شود.

سوگیری در نحوه برخورد دو ناشر BMC و Springer

بدنبال افشاگری دو ناشر بیومدسنترال و اشپرینگر و مردود اعلام نمودن ۵۸ مقاله ایرانی و نام بردن از ۲۸۲ نویسنده ایرانی (در سه روز گذشته)، موجی از تاسف و ناراحتی در جامعه علمی کشور ایجاد شده است.

انتظار دانشگاهیان از متولیان امر برای شناسایی ریشه ها

موضوع اخیر ۵۸ مقاله ایرانی و آسیب به اعتبار عملی ایران از سه منظر قابل بررسی و واکاوی است:

طبق متن مقاله Nature (لینک زیر) شروع این موضوع با یک افشاگر یا whistleblower آنها تحقیقات خود را بر روی مقالات شروع نموده اند و سپس با طی مراحل قانونی رای خود را صادر نموده اند.

اقدام پیشگیرانه انتشارات کوثر در برخورد با دستکاری در نویسندگان

بدنبال آسیب وارده به جامعه علمی کشور از سوی دو ناشر (به ظاهر) معتبر دنیا، انتشارات کوثر اعلام می نماید که:

دو خطای مهم ذکر شده در مقاله نیچر چه بودند؟

طبق متن Nature و یادداشت استرداد (Retraction) اعلام شده از سوی اشپرینگر و صرفنظر از صحت مطالب مطروحه، دو خطای ذیل در ۵۸ مقاله مطروح شده است: