نکته های داوری همتا یا Peer Review

مشخصات یک داوری مناسب در مجلات دانشگاهی

داوری همتا در مقالات دانشگاهی یک نوع قضاوت بر روی یک تحقیق علمی است که انجام آن تحقیق گاهی سالها وقت و انرژی می برد. لذا رعایت عدالت در قضاوت و رعایت استانداردهای داوری بر هر داور الزام و مفروض میباشد. اینکه یک داوری چه میزان باشد و چه روشهایی دارد در این مقاله بررسی میشود.

نویسنده: دکتر سیدمحمد میری مدیر عامل، انتشارات کوثر
نویسنده:
دکتر سیدمحمد میری
مدیر عامل،
انتشارات کوثر

داوری مقالات علمی در حقیقت قضاوت (judgment) دقیق یک تحقیق علمی است که موجب افزایش اعتبار (validity)، دقت (accuracy) و تقویت محتوای اثر (content) میشود. در سالهای اخیر به مدد ظهور فن آوریهای جدید و تقاضا برای انتشار سریع مقالات علمی اهمیت داوری همتا (peer review) نیز رشد چشمگیری یا فته است. از سوی دیگر و همسو با این افزایش تقاضا برای داروی مقالات، اهمیت صحت و دقت در داوری مقالات نیز افزایش یافته و نویسندگان نیز با حساسیت بیشتری قضاوت مقالات را پایش میکنند. در مطالعه بعمل آمده بر روی ۳۰۰۰ نویسنده و داور ۸۵% آنها معتقد بودند که با قضاوت بهتر در مجلات رشد و آهنگ پیشرفت علمی نیز در آن مجلات افزایش می یابد. حدود ۹۰% سردبیران شرکت کننده در این نظرسنجی معتقد بودند که با افزایش دقت داوری، کیفیت علمی مقالات پذیرش شده در آن مجلات نیز افزایش یافته است.

لذا داوری همتا به معنی تعیین مناسب بودن یک مقاله دانشگاهی برای انتشار در مجله میباشد.

الگوهای جریان داوری
داوری مقاله ممکن است از یکی از سه الگوی زیر انجام شود:

  1. سردبیر خود راسا داوری را انجام میدهد
  2. سردبیر کل روند داوری را به یک کمک سردبیر (associate editor) تفویض میکند
  3. سردبیر از طریق کمک سردبیر داوری را به داور (reviewer) تفویض میکند

حجم و زمان قابل قبول یک داوری همتا
انتظار میرود یک مقاله دانشگاهی original یا اصلی بین یک الی سه ساعت زمان ببرد و حداقل ۵۰۰ الی ۱۰۰۰ کلمه داشته باشد.

میانگین تعداد داوران برای یک مقاله چند است؟
حداقل داوران یک داور و میانگین آن تا سه نفر میباشد. معمولا برای جلوگیری از طولانی شدن زمان انتظار نویسنده بیشتر از سه داور برای هر مقاله دعوت نمیشود.

انواع روشهای داوری همتا
در مجموع دو مدل داوری در دنیا رایج میباشد:
۱)    داوری دو سو کور (anonymous or blind peer review):
در این مدل نویسنده و داور از هویت یکدیگر بی خبر میباشند. از جمله محدودیتهای این روش عدم شناخت مناسب نویسنده از سوی داور است. در بسیاری از موارد آگاهی از رزومه یا سوابق علمی نویسنده به داوری صحیح و اصولی مقاله کمک میکند. همچنین ممکن است کنترل سرقت ادبی یا موارد مشکوک در مقاله (checking for plagiarism) برای داور بدون اطلاع از سوابق قبلی نویسنده میسر نباشد.

۲)    داوری یک سو کور (open peer review):
داوری که در آن داور از مشخصات نویسنده آگاه است. امروزه در اکثر مجلات معتبر از این روش استفاده میشود. آگاهی از سوابق نویسنده و مقالات قبلی منتشر شده توسط آنان این امکان را به داور میدهد که بتواند یک داوری کامل و مطلوب داشته باشد. از محدودیتهای این روش میتوان به خظای سوگیری داور (selection bias) و یا تداخل نظرات شخصی و یا اغراض داور (conflict of interest) اشاره نمود.

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*