کپی‌رایت را در دانشگاه‌ها نقض نکنیم:

رعایت نشدن قانون کپی‌رایت در دانشگاه‌ها

یکی از قوانینی که متاسفانه در ایران، مظلوم واقع شده است، قانون کپی‌رایت است. با اینکه تا به امروز، بیش از ۹۰ درصد از کشورهای جهان، پیمان‌نامه برن (Berne) که در مورد قانون کپی‌رایت است، را امضا کرده‌اند، اما هنوز به امضای کشورهایی مانند ایران، افغانستان، ترکمنستان، عراق، کویت و… نرسیده است.

Vahid_Damanafshan
نویسنده:
وحید دامن‌افشان
مدرس ریاضی دانشگاه

بحث کردن در مورد چرایی امضا نکردن این پیمان‌نامه توسط ایران، بحثی پیچیده است که طبیعتاً از تخصص من خارج است؛ اما در این نوشته می‌خواهم به یک مورد ناخوشایند در فضای دانشگاهی ایران در مورد نقض آشکار قانون کپی‌رایت اشاره کنم.

درست است که از لحاظ حقوقی، هیچ فرد خارجی نمی‌تواند یک ایرانی مقیم ایران را به خاطر نقض حق تالیف اثرش مورد بازخواست و تعقیب قرار دهد، اما آیا از لحاظ اخلاقی، نقض حق تالیف پدیدآورندگان خارجی، کار شایسته‌ای است؟ برای جواب دادن به این سوال، من افراد جامعه را به دو دسته افراد غیردانشگاهی و دانشگاهی تقسیم می‌کنم. طبیعتاً از افراد غیردانشگاهی، نباید انتظار داشت که حتی از وجود چنین قانونی اطلاع داشته باشند؛ چون منبع خبری اکثر این افراد، رادیو و تلویزیون است که آن هم جز پخش چند خبر در مورد پیوستن ایران به این پیمان‌نامه در ماه‌های اخیر، تا به حال ندیده‌ام در مورد آن، فرهنگ‌سازی کرده باشد؛ اما در مورد دانشگاهیان عزیز، به ویژه استادان، انتظار بسیار بیشتری می‌رود.

چند وقت پیش، به خاطر یک تحقیق شخصی، سایت دانشگاهی بسیاری از استادان دانشگاه‌های مختلف کشور را بررسی کردم. صفحه‌ای که در خیلی از این سایت‌ها به چشم می‌خورد، صفحه «لینک‌های مفید» یا همان Useful Links است که در آن، استادان، لینک‌های مورد علاقه خود که بیشتر شامل لینک نرم‌افزارها و یا ژورنال‌های تخصصی رشته خودشان است را قرار می‌دهند. با کمال تاسف، بارها و بارها در این صفحات دیده‌ام که استادان مختلف، حتی با مرتبه‌های دانشیاری و استادی و حتی از دانشگاه‌های مادر، به طور آشکار، کتاب‌ها، نرم‌افزارها و برنامه‌های غیرآزادی را برای دانلود، روی سایت‌‌شان گذاشته‌اند و یا در حالت بسیار ناخوشایندتری، در سایت رسمی‌شان، از بازدیدکنندگان، درخواست فایل کرک و یا شماره سریال نرم‌افزراهای تخصصی کرده‌اند.

بدون شک، نیت تمام این بزرگواران، خیر بوده و این کار را فقط با هدف آسان کردن دسترسی دیگران به این منابع انجام داده‌اند؛ اما تکلیف حق تالیف پدیدآورندگان این آثار چه می‌شود؟ آیا در فرهنگ ما، به ضایع نکردن حق دیگران، تاکید نشده است؟ آیا آن‌ها از این کار، راضی هستند؟ آیا ما خودمان حاضر می‌شویم دیگران، حاصل ماه‌ها و سال‌ها تلاش ما را به صورت رایگان، روی سایت‌شان قرار بدهند و منتشر کنند؟

متاسفانه مساله فقط به اینجا ختم نمی‌شود. یکی دو ماه پیش، با سایت دانشگاهی معاون پژوهشی یکی از دانشگاه‌های کشور برخورد کردم که یک نرم‌افزار گران‌قیمت و معروف را برای دانلود روی سایت‌شان گذاشته بودند و کلی هم دانشجویان‌شان را تشویق کرده بودند که نرم‌افزار را همراه با فایل کرک آن، دانلود کنند و تحقیق‌ این ترم‌شان را با آن انجام دهند. آیا چنین حرکتی، از جانب یک معاون پژوهشی که باید الگو و پیش‌قدم ما دانشگاهیان در رعایت قانون کپی‌رایت باشد، درست است؟ در آینده چه انتظاری از دانشجویان این استاد می‌توان داشت؟

مشکل از کجاست؟

با فرض آگاه نبودن این استادان به قانون کپی‌رایت، به نظر من، مشکل از جانب استادان راهنما و مشاور ( پروژه کارشناسی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد و یا رساله دکتری) این استادان است که در زمان تحقیق و پژوهش آن‌ها، به خوبی آن‌ها را با این‌گونه قوانین، آشنا نکرده‌اند. متاسفانه بعضی از استادان راهنما و یا مشاور، فقط می‌کوشند که دانشجوی‌شان هر چه زودتر از پایان‌نامه و یا رساله‌اش دفاع کند تا بتوانند دانشجوی دیگری بردارند. به خاطر همین، کمتر روی بایدهای پژوهشی کار پایان‌نامه و رساله تاکید می‌کنند.

راه‌حل چیست؟

ساده‌ترین راه‌حلی که به نظرم وجود دارد، این است که در دوره کارشناسی، در قالب مثلاً یک درس یک‌واحدی و یا به صورت کلاس‌های فوق‌العاده، کارگاه‌هایی برای دانشجویان برگزار شود و در این کارگاه‌ها، آن‌ها را با چنین قوانینی که از ملزومات پژوهش و تحقیق است، آشنا کرد. در این کارگاه‌ها، حتی می‌توان علاوه بر این قوانین، به دانشجویان، آموزش‌هایی در مورد روش‌های پیشرفته جستجوی مطالب علمی و معتبر در اینترنت که یکی از معضلات بزرگ دانشجویان امروزی است، ارایه داد.

منبع عکس‌ها: + و +
منبع: وبلاگ «پانویس»

13 Comments

  1. ولی من نظری متفاوت دارم.بدیهی است در کشوری که تحت تحریم است و از تمام جوانب چه تکنولوژیک چه علمی و چه اقتصادی در تحریم است، نه تولید علم دارای قابلیت اقتصادی درسطح قابل قبولی خواهد بود و نه سطح اقتصادی افراد وسازمانها اجازه دسترسی کافی به منابع ضروری جهت بازنشر علوم دارای جوانب اقتصادی را خواهدداد.اشتباه نشود که منظور ما انتشار مقالات بدون صرفه اقتصادی نیست(که صدالبته اینها هم درجای خود ارزشمندند) بلکه علوم دارای قابلیت صادرات اقتصادی است.پرواضح است پذیرش تمام و کمال قوانین کپی رایت نتیجه ای جز معطل ماندن سرمایه های انسانی ما و نیز هدررفت منابع اقتصادی-بعلت ناقص ماندن طرحها و مطالعات-نخواهدداشت و برای کشوری درخطر و در محاصره پذیرش بی ملاحظه امثال این قوانین دور از عقلانیت بنظرمیرسد.لذا پذیرش این قانون مستلزم ثبات اقتصادی و سیاسی است

  2. مسئله آگاه نبودن نیست بلکه مشکلات ماست. راه قانونی دسترسی ما بسته است به هزار و یک دلیل که شما هم میدانید و صلاح ندانستید به آن اشاره کنید .خود سانسوری؟

  3. ۱- استفاده از نرم افزار های متن باز – اگرچه کمی زحمت دارد ولی در خیلی از موارد مفید و شدنی است.

    ۲- ذکر منابع ایجاد اسلاید های کلاسی و جزوه ها حتی اگر آن جزوه یا اسلاید کپی نمونه ی خارجی هم باشد نه خرجی دارد و نه اشکالی دارد اما بسیاری از اساتید متاسفانه چنین کاری را انجام نمی دهند!!

  4. به نظرم این نوشته برای تبیین موضوعی به نام کپی رایت، مطلب مناسبی است ولی در مقام اجرایی کردن قانون کپی رایت، نوشته ای یک طرفه و بدون در نظر گرفتن همه جوانب است. از قیمت نرم افزار های اوریجینال بگیرید تا تحریم های جورواجور حتا برای پرداخت پول. به اضافه این که اگر فکر می کنید در دانشگاه های معتبر دنیا که رعایت کننده کپی رایت هستند، خود اعضای هیئت علمی یا دانشجویان اقدام به خرید نرم افزار می کنند، کاملاً در اشتباهید. در آن جا دانشگاه ها اقدام به خرید کرده و آن را در اختیار هیئت علمی و دانشجویان قرار می دهند چون خودشان هم می دانند که خرید نرم افزار های مورد نیاز در توان آن هاست و نه تک تک افراد. بهتر است به جای نصیحت اساتید و دانشجویان، بزرگان را توصیه بفرمایید که مثلاً مبلغ اشتراک ژورنال های معتبر بین المللی پزشکی را به موقع بپردازند (توسط کنسرسیوم یا هر وسیله دیگری) تا سالی چند ماه همگی در به در به دنبال راهی برای به دست آوردن مقاله های خودمان از Springer و ٍBlackwell و Elsevier نباشیم؛ تهیه نرم افزار از طرف وزارت خانه یا دانشگاه ها پیشکش!

  5. حقشونه… وقتی تحریم می کنن باید فکر اینجا رو هم بکنن… من یکی وقتی کپی رایت علیه غیر ایرانی ها رو نقض میکنم بسیار خوشحال می شم… جواب ظلم رو باید همینطوری داد

    • دوست عزیز نباید شهروندان یک کشور را با دولت‌مردان آن کشور یکی بدانیم. گناه آن نویسنده‌ای که سال‌ها برای نوشتن یک کتاب، زحمت کشیده است و حالا بعد از انتشار آن، انتظار دارد حداقل، هزینه‌هایی که برای نوشتن آن پرداخت کرده است، به جیبش برگردد، چیست؟ آیا شما مطمئنید که این نویسنده با تحریم‌ها موافق است؟

  6. مسئله مهمی است که باید بطور گسترده در کشور تشریح و از عدم رعایت حقوق کپی رایت جلوگیری شود و راهنمایی های لازم و راهکارهای لازم در اختیار گذاشته شود. من می دانم که کمپانی میکروسافت برای جلوگیری از امر مشابه در بعضی از کشورها اقدام به در اختیار گذاشتن نسخه های اصلی با قیمت های خیلی کمتر کرده است.

  7. با سلام خدمت دوستان
    بعضی اظهار نظرها بسیار عجیب است. عدم رعایت حقوق معنوی خالق یک اثر در واقع سرقت کار وی به شمار می رود. چه آن فرد ایرانی باشد و چه نباشد. این که ایران به این قانون جهانی نپیوسته حتما دلایلی از سوی مسئولین دارد، اما اینکه ما خود را اخلاقا مازم به رعایت اصول اخلاقی ندانیم و سرفت آثار دیگران را به بهانه هایی مانند تحریم و غیره توجیه کنیم، بسیار تاسف آور است. آن دانشمند و یا شرکت علمی که اثری را پدید آورده و یا کتابی نوشته و یا منتشر کرده چه ارتباطی با تحریم کنندگان دارد؟ آیا شرعا و اخلاقا سرقت از او مجاز است؟ حداقل اگر هم از سر اضطرار چنین کار ناپسندی در ایران انجام می شود لطفا آن را توجیه و از آن دفاع نکنیم.

  8. مسئله کپی رایت به این زودی ها در ایران حل نخواهد شد. بنده یکی دو سال پیش کتابی را ترجمه کردم و خواستم حق کپی رایت آن را خریداری کرده و سپس آن را چاپ کنم. ما حتی حاضر شده بودیم در شرایطی که قیمت دلار در حال افزایش بود، در آن زمان دلار ۲۲۰۰۰ بود، حق کپی رایت را که ۵۰۰ دلار می شد بپردازیم. ناشر امریکایی طرف حساب ما پس از چند نامه نگاری حاضر نشد به دلیل ایرانی بودن دانشگاه ما، به جرم وابستگی دولتی، با ما قراردادی امضا کند. ما نیز بدون کپی رایت ناشر اصلی، کتاب را چاپ کردیم.

    خب، آقای نویسنده این متن، در چنین شرایطی چه کار دیگری می توانستیم بکنیم؟ ما از روی عمد و گاه اجبار کپی رایت را نقض می کنیم.

    ابعاد این موضوع پیچیده تر از رعایت حق تألیف صرف از طرف اساتید و مسئولان دانشگاه هاست.

    • خب، آقای نویسنده این متن، در چنین شرایطی چه کار دیگری می توانستیم بکنیم؟

      شما باید قبل از ترجمه کتاب با ناشر اصلی مکاتبه می‌کردید؛ نه بعد از ترجمه کتاب. مطمئناً اگر قبل از ترجمه، جواب رد می‌شنیدید، به احتمال زیاد، یا از انجام ترجمه، خودداری می‌کردید و یا سراغ ترجمه یک کتاب مشابه دیگر می‌رفتید؛ چون نه روی این کار، وقت گذاشته بودید و نه هزینه‌ای کرده بودید.

  9. صحبت درباره ی پذیرش یا عدم پذیرش قانون کپی رایت -که مسأله ای ملی و دارای تأثیری فوق العاده وسیع است- قطعا از عهده ی حقیر و امثال حقیر خارج است اما یک نکته را باید مد نظر قرار داد:
    موقعیت امروز ما و اعمال تحریم های ناعادلانه علیه کشور عزیزمان نقض حق قانونی مالکیت اطلاعات را -که فی نفسه محترم و لازم است- توجیه می کند؛ اما در شرایط خاص زیر:
    ۱- نیاز اطلاعاتی ما بسیار حیاتی و دارای منافع ملی و نه فقط شخصی باشد.
    ۲- نیاز اطلاعاتی ما از طرق متعارف و بدون نقض کپی رایت برآورده نشود.
    ۳- نقض کپی رایت منجر به ضرر مالی اشخاص نشود. لااقل هموطنانمان!
    بسیار دیده شده که محصولاتی که با زحمت فراوان هموطنان ما تهیه شده به دلیل تنبلی و مفت خوری ما به صورت اینترنتی به اصطلاح ** خور می شود! و این اصلا اخلاقی نیست. حتی مالکیت معنوی بیگانگی که با ما عناد ندارند باید محترم شمرده شود. چرا کاری کنیم که ملت ایران در نگاه جهانیان به دزدی و ببی اخلاقی متهم شود؟ ما در این زمینه مسؤولیم.

  10. با کمال احترام نسبت به استادان بزرگواری که نظرشان را در این نوشته، بیان کردند، باید بگویم که هدف این نوشته، توصیه به رعایت کردن قانون کپی‌رایت نیست. هدف این بود که اگر کپی‌رایت را رعایت نمی‌کنید، حداقل مشوق نقض کپی‌رایت هم نباشید؛ به عبارت دیگر، اگر از کتاب‌ها و نرم‌افزارهای غیرآزاد هم به ناچار استفاده می‌کنید، دیگر حداقل آن‌ها را برای دانلود، روی سایت دانشگاهی‌تان قرار ندهید.

  11. با احترام کامل به نویسنده این متن، بنده شخصا هر موردی را که مرتبط با تحریم های بی رحمانه علیه دو بخش اساسی کشور، علم و دارو باشد با افتخار آن را نقض می نمایم و هیچگونه ناراحتی هم از بابت این نخواهم داشت ولی اگر این دور زدن ها و نقض به سبب منافع شخصی باشد بنده شخصا گردنم از مو باریکتر می باشد. آیا افرادی که ادعای بسیار در این زمینه دارند یکبار هم که شده محض رضای خدا به عواقب وحشتناک تحریم دارو که در مواردی منجر به مرگ بیماران می گردد مانند آن کودک هموفیلی در دزفول حرف زده یا اعتراض کرده اند؟ لذا بنده که دانشجوی دکترای تخصص داروسازی هستم به بدترین شکل ممکن قانون کپی رایت مسخره غربی ها را در زمینه داروسازی که می تواند کشور را از پیشرفت های داروئی و خودکفائی در صنعت داروسازی باز دارد با افتخار نقض می نمایم و حتی هر چیزی را {نرم افزار که خوب است} که باعث شود کشورم پیشرفت نماید تا تحریم هایی مرتبط با جان یک بیمار بی اثر بماند در اختیار دیگران قرار می دهم تا مصداق این مثل شود که گهی زین به پشت و گهی پشت به زین.
    در قسمتی هم گفتم مسخره، مسخره از این جهت که حق کپی رایت بین المللی در مقابل تحریم های بین المللی مسخره و کشک است.
    بنده هم به هیچ عنوان این مووع را از منظر سیاست نگفته ام و یک شهروند عادی و مستقل می باشم.

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*