آیا مسیر درست را پیموده ایم؟

تأملی بر حذف ۵۸ مقاله پژوهشگران ایرانی از مجلات دو ناشر

نویسنده: انصار امینی

 

خبر کوتاه، گویا و تلخ بود بیانیه ای که در تاریخ ۱۱آبان ۱۳۹۵ در پایگاه خبری نشر”اسپرینگر نیچر”( Springer Nature)پخش شد از جمع آوری ۵۸ مقاله ی نوشته شده توسط ۲۸۲ محقق ساکن ایران از این نشریه خبر داد. براین اساس “بایومِد سنترال”(BMC) از این تاریخ ۲۸مقاله را از فهرست منتشره ی خود جمع آوری می کند. بایومد سنترال و اسپرینگر همچنین از بررسی موشکافانه ۴۹مقاله دیگر نیز خبر دادند. این دو سازمان علمی زیر نظر نشر”اسپرینگر نیچر” فعالیت می کنند. دلیل افشاگری و حذف این مقالات از نشریات فوق پیدا شدن مدارکی دال بر دزدی علمی(Plagiarism) و عوامل مشابه ذکر کرده اند بطوریکه ۷۰ درصد از مقالات بررسی شده این گروه در نشریه اسپرینگر حاکی از رتوشه کردن و دستکاریِ اطلاعات، بازنویسی و دزدی علمی است. همچنین سخنگوی بایومِد سنترال، امی بورک ویت، نشانه هایی را برای تأیید دزدی علمی ۹۳درصد این مقالات عنوان می کند.

داشتنِ مقاله آی اس آی در سال های اخیر بدون توجه به شناسه های اخلاق علمی و نیازسنجیِ جامعه، به یک امتیاز در چرخه علمی کشور تبدیل شده است، امتیازی که چون با استقبال نهادهای قدرت و رسانه های داخلی درجهتِ اعلام غرورِ تعداد بالایِ مقالات علمی ایرانیان در جهان مواجه شده، شناسه های نقص خود را کمتر نشان داده است. بنابراین دور از ذهن نبود اگر روزی یکی معتبرترین نشریات علمی جهان از دزدی علمی و ناراستی اطلاعاتِ محققان کشورمان سخن به میان آورد و ما نیز بی تفاوت از این رسوایی راه پیش گرفته را ادامه دهیم!
بی شک آسیب شناسی این نقیصه، کاری گسترده را می طلبد اما ذکر این نکته لازم است که در کشورهای پیشرفته، نخبگان علمی، وظیفه ی اکتشاف و جستجو برای حل مشکلات مبتلابه را برعهده دارند. آنها خود را در بطن جامعه می بینند، بنابراین مشکلات را مورد ارزیابی و دقت قرا می دهند؛ سوالات مداوم مطرح می کنند، به “توصیف” دقیق موضوع دست می زنند تا به “تحلیلی درست” برای رفع معضلاتی که وجود دارد برسند؛ پس با کوشش و دقیق شدن در مسائل، به “کشف و نتایج” مهم می رسند. این بدان معناست که اساتید دانشگاه و پژوهشگران خود را گرفتار چرخه ی “مقاله برای مقاله” نوشتن نمی کنند بلکه اول مشکلات را می بینند، بعد مطالعاتشان را بر روی آن متمرکز می کنند!

در سال های اخیر بیشترین افتخار ما درخصوص تعداد بالای مقالات علمی در نشریات معتبر در حوزه پزشکی و شاخه های وابسته بدان بوده است چنانکه در علوم انسانی غیر از تکرارِ نظریات غربی و در بهترین حالت نقدهایی که بیشتر خوراک داخلی داشته اند، پژوهش هایی در سطح جهانی نداشته ایم! اما متاسفانه در میان ۳مجله از نشریه اسپرینگر که جعلی بودن مقالات نویسندگان ایرانی در آنها مورد اشاره قرار گرفته است به ترتیب ۱ مقاله در مجله آسیب شناسی بالینی تطبیقی، ۴ مقاله در مجله بیماری های انگلی، ۲۵ زیست شناسی تومور هستند؛ و درمیان مجلات نشریه بایومِد سنترال نیز، ۲۳مقاله در مجله آسیب شناسی برشناختی، ۲مقاله در سرطان سلول بین المللی و مجله پژوهش های تخمدان و یکی هم در مجله جهانی جراحی انکولوژی جای می گیرند!

بنظر می رسد که بیانیه ی فوق، حرف جدیدی برای ما دارد؛ اینکه نگاه ویترینی به علم و دانش، شخصیتی بازاری را برای پژوهشگر ایرانی ساخته است بنابراین او تمام تلاشش نه ارائه پژوهشی برای حل بحران های جامعه است بلکه می کوشد تا در زمان کوتاه و زحمتِ کمتر، مقاله یا کتابی را نشر دهد تا مورد تحسین و تشویق مالی از طرف نهادهای مختلف قرار بگیرد و نهادهای مربوطه هم در بوغ و کرنا کنند که بله ما از لحاظ تولیدات علمی و تعداد مقالات در نشریات خارجی در جهان مقام بالایی داریم! و البته امروز نتیجه ی ویترینی شدن علم در انعکاسِ خبرگزاری های جهان در رابطه با حذف ۵۸مقاله از محققان ساکن ایران از نشریه نیچر را می توانیم ببینیم و احتمالن بررسی های مجلات علمی دیگر جهان درخصوص مقالات ایرانیان، با دقت بیشتری شروع خواهد شد، پس باید منتظر نتایج بعدی این مسیر غلط و ویترنی شدن علم بمانیم.

 

18 Comments

  1. مشکل این است که ما هنوز نپذیرفته ایم که تحقیق ، تولید علم و نوشتن یک مقاله ، مهارت بمراتب پیچیده تری نسبت به حفظ مطالب کلیشه ای در کتابهاست. متاسفانه در جامعه پزشکی کشور ما محققین افراد بیکار و ناتوان هستند و همه علم در همان چند قرص و شربتی است که به بیمار داده می شوند. واز طرفی بدلیل اینکه اساتید راهنما مسیر علمی را در تحقیق و پژوهش آموزش ندیده اند، گاها ناخواسته شریک تقلب دانشجویان خود قرار میگیرند.

    • وجود این تعداد از ریترکتlمقالات باعث میشود تا بیشتر به موضوع اخلاق در علوم و رعایت موازین علمی در تالیفات در کشورمان هشیارتر باشیم ولی این موضوع نباید سبب شود تا بزرگنمایی این قضیه به سیاه نمایی جامعه ی علمی کشور منتهی گردد. لازم به ذکر است که از نظر ریترکت (ابطال مقاله پس از چاپ)،این کشور های توسعه یافته اند که بیشترین آمار را دارند که چهار رتبه ی اول آن عبارتست از:
      امریکا، آلمان، ژاپن و چین. این موضوع در خود وب سایت الزویر تصریح شده است:
      The top three countries that have the most retractions are the U.S., Germany and Japan, making up about 70% of all retracted papers. China is ranked 4th.
      این هم لینک:
      https://www.elsevier.com/connect/china-reigns-in-on-identity-fraud-over-concerns-of-author-reviewer-authenticity

      لذا در ضمن برخورد منطقی با عوامل مربوطه و پیشگیری از آن در آینده، سعی کنیم تا موضوع به تخدیش حرکت علمی کشور نینجامد.

  2. در نظر داشته باشید که سرقت علمی در همه جای دنیا وجود دارد. بنده نوشته هایی از بزرگان مشخصا رشته مدیریت دیده ام که پر از کپی پیست و نهایتا پارافرایز ضعیف بوده است. علی رغم همه تعریف و تمجیدی که از غرب میشود، به کرات مساله رانت و ارتباط در پذیرش مقالات در مجلات برتر به چشم می خورد.
    با این حال، این افشاگری نیز بایستی تلنگری برای ما باشد که بطور جدی در فرایندهایمان تجدید نظر کنیم.

  3. در وزارت بهداشت اگر چه انسانهای توانمندی به چشم میخورند ولی هدف اصلی نه آموزش است و نه پژوهش بلکه همان درمان است و درآمدی که از این طریق کسب می شود. لذا برای برخی اهمیتی ندارد که مقالات تقلبی به نامشان چاپ شود.

  4. البته تقلب در همه جای دنیا صورت میگیرد ولی ما در هر صورت زیر ذره بین هستیم. تقلب علمی در کشور ما چند علت پایه ای دارد: ۱- هر فردی با هرسطح از توانمندی بر اساس یک سری روابط، وارد کادر علمی دانشگاه می شود ولذا نمی تواند همانند افراد علاقمند و با سواد، خود را بالا بکشد و دست به تقلب می زند. ۲- عدم آگاهی استاد راهنما از فرایند پژوهش که ناخواسته درگیر تقلب دانشجویان خود می شوند. ۳- نداشتن فرصت کافی برای تولید دانش و از طرفی توقع دانشگاه از ایشان سبب بروز تقلب می شود که در حیطه پزشکان شایعتر است. ۴- عدم برخورد قاطع با افرادیکه قبلا تقلب کرده اند. با اینکه دانشگاهها میدانند که آقای … در همان دانشگاه در نوشتن مقاله تقلب نموده ولی هیچ برخوردی با وی نمی کنند و در شرائط خیلی وخیم، به آن مقاله در مورد آن استاد امتیاز ارتقاء نمی دهند.
    متاسفانه در این رهگذر ، انسانهائی که شب و روز در آزمایشگاه و مراکز تحقیقاتی تلاش میکنند تا بتوانند در ارتقاء علمی کشور نقش داشته باشند با افرادیکه از طریق تقلب به همه چیز رسده اند هیچ فرقی داده نمی شوند و گاها سبب دلسردی آنان نیز خواهد شد چراکه چاپ مقاله سبب رفع خستگی فرد می شود و موانع چاپ مقاله برای همه ایرانی هاست و کسی که تقلب می کند و زحمتی نکشیده هیچ نگرانی هم ندارد.

    • درسته و موافقم
      خاطره خودم در دوره دانشجویی این بودکه تا یکسال اولکه شب و روز کار کردم اسمم رو بجای نوشتن در فول تکست در چند ابسترکت نوشتن و گفتن تو دانشجویی و فول بدردت نمیخوره
      دومیش این بودکه من تقریبا در تمام زمینه ها و رشته های علوم پزشکی از بهداشت و پزشکی گرفته؛ خصوصا میکروب، بیوشیمی و ایمونولوژی این روش رو میدیدمکه طرف اسم یکی رو تو مقالاتش مینوشت به این شرط که ایشونم اسمشو ت مقالاتش بنویسه
      واقعیت اینه تو ایران بجز درصدی از مقالات و تحقیقات تاپ و نوآورانه اکثرا کپی کاری علمی انجام میدن و هیچ نظارت دریت یا قانون بازدا نده ای نداریم
      …..

  5. با سلام

    بله متاسفانه در ایران فکر می کنند که اگر از مقالات بقیه چند خط کپی کنند هیچ کسی متوجه نمیشود اما برای آگاهی دوستان می گوییم که سایت ithenticate.com درحال حاضر این خدمات به مجلات معتبر می دهد و اگر مقاله شما حتی یک خط کپی داشته باشد. متوجه می شوند. پس بهتره ماقبل ارسال مقاله دانشجویان و اساتید مقاله خودشان با این سایت بررسی کنند. …….

  6. نوشتند که بوی سیاسی بودن دارد!
    گیرم که آینه اعوجاج دارد.
    بد نیست بجای محکوم کردن آینه، نگاهی به خودمان داشته باشیم. می دانیم که هست و می دانیم که در کشورهای دیگر هم هست. در جایی چنین کاری فرد را زمین می زند و در جایی آن فرد مقام می گیرد. شایسته است که ما پاداش ندهیم.
    اگر کس یا کسانی به ناحق نامشان آمده است، راه برای شکایت قضایی باز است. زمان می برد ولی برای انتشار دهنده بسیار پرهزینه خواهد بود.

  7. گرچه جعل و تقلب در تمامی کشور ها وجود دارد ولی زیر سوال رفتن اعتبار علمی کشور فاجعه ای دردناک است که کاهش اثرات و عوارض آن سال ها طول می کشد. به نظر میرسد توجه به آسیب شناسی این حوزه و اتخاذ روش های موثر میتواند خطاهای احتمالی را کاهش دهد. گسترش بی رویه تحصیلات تکمیلی و اجازه پذیرش دانشجو در دانشگاه ها و مراکزی که حداقل شرایط را ندارند مثلا پذیرش ۲۰۰ نفر دانشجوی کارشناسی ارشد یک رشته در یک شهرستان دور که حتی یک هییت علمی ثابت و مقیم ندارد یا پذیرش دانشجو با رشته های نامرتبط و درصد های منفی در آزمون ورودی به همراه مشغله کاری مدرسین و عدم نظارت بر پروژه های پژوهشی و ضعف دانشجویان به دلیل موارد پیشگفت از یکسو و فراهم نبودن بازار کار حتی برای فارغ التحصیلان توانمند و جذابیت تاسیس دفاتر فروش مقاله و پژوهش شانس خطا و سو استفاده را افزایش داده است. بازنگری دقیق و کامل درمورد پذیرش دانشجو و توانمند کردن اساتید و اتخاذ روش های مناسب ارتقا و نظارت بر امورپژوهشی میتواند اعتبار علمی دانشگا هها و کشور را افزایش دهد.

  8. با سلام

    بنده به کرات تقلب رو در مقالات نویسندگان همان کشورهای مدعی دیده ام. البته این بدان معنی نیست که کار درستی است لیکن بنده هنوز هم بعد از گذشت چند روز نتوانسته ام این موضوع رو هضم کنم که پلاجریسم در چند ده مقاله با نویسنده ی ایرانی که امثال اون به وفور در اقصی نقاط دنیا توسط نویسندگان مختلف از کشورهای مختلف انجام میشه چقدر اهمیت پیدا کرده که مجله ی نیچر با اون همه یال و کوپالش بدان فوکوس کرده. البته گزارش دو هفته پیشش هم در مورد پایان نامه فروشی به این موضوع بی ربط بیست!!!!!!!!!!

  9. با سلام مجدد

    فقط خواستم از آقای عباس صولتی به خاطر هایپر لینکی که اشاره کرده اند تشکر کنم. بله از کشورهایی که تصمیم گیرندگان سرنوشت مردمشان فقط در فکر افزایش قدرت و ثروت و سلطه در دنیا به هر نحو ممکن هستند غیر از این گونه حرکات و امثال آن انتظار نمی رود. حالا برخی مسئولان مملکت ما بیان و راه رفتن آمریکا رو تقلید کنن و اینو برای خودشون افتخار بدونن !!!

  10. با سلام و تشکر-با توجه به اینکه برخی از دانشگاههای معتبر سهم قابل توجهی در پنجاه و هشت مقاله اخیر دارند و علت اصلی حذف این مقالات به تایید سردبیر آن مجلات فریب سیستم داوری بوده نه سرقت ادبی لذا بنظر می رسد این موضوع بایستی با دقت بیشتر بررسی شود تا صحت و سقم ادعای مجلات و علل مبادرت نویسندگان به این اقدام روشن گردد. ای کاش مقالات همکارانیکه هفته ای یک مقاله چاپ می کنند و علیرغم سابقه کم صدها مقاله در رزومه علمی خود دارند نیز بررسی می شد.

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*